Кіріспе
Түс жору – қазақ халқы үшін көнеден келе жатқан, ерекше мәнге ие тақырыптардың бірі. Бала кезімізде әжелеріміздің кешкісін жорға арнап айтқан ертегілері есімізде шығар. Ауыл өмірінде түсті жору әңгімелері әрқашан ерекше әсер қалдырып, құпиялықты сезінуге мүмкіндік береді. «Түсімде жара алу» тақырыбының маңыздылығы да осында, себебі адамдар өздерінің ішкі сезімдерін, тіпті ертеңгі күнге деген үміттерін осы арқылы түсінуге тырысады.
Халықтық түс жору
Қазақ халқының дәстүрлі түс жору мәдениеті бай әрі әрқашан қызықты. Әжелеріміз айтатын түс жору әдістері халықтың өмірлік ұстанымдары мен бай тәжірибесіне негізделген. Мысалы, «жылан көрсең – дұшпан» деген сөздің өзі оқиғаға деген ескерту іспетті. Ал «су ағып жатса – уайым» делінгені де тегін емес – мұндай түстер халық арасында әрдайым ескертілуі тиіс маңызды белгілер ретінде қаралады.
Психологиялық түсіндірме
Түстер біздің ішкі эмоцияларымыздың айнасы іспетті. Психологтардың айтуынша, «түсімде жара алу» ішкі уайымдардың, санамыздың тереңінде жатқан сезімдердің белгісі болуы мүмкін. Мүмкін бұл түс өткен күннің күйзелістерінен шығар, әлде болашаққа деген өкпелеріміздің көрінісі ме? Адамның өміріндегі кейбір жағдайлар түсінде көрінеді деп есептейді психологтар. Сонда біз осы түстің артында не жатқанын дұрыс түсініп, өзімізге керек сабақты ала аламыз ба?
Мифологиялық және символдық мағына
«Түсімде жара алу» тек қана біздің мәдениетімізде емес, әлемнің көптеген мифологиясында кездесетін архетиптік образ. Бұл тек қазақ халқының ғана емес, жалпы адамзаттың түпсанасына сіңген символдық мәнге ие. Түркі халықтарының мифологиясында кейбір тылсым сәттердің өкілі десек те болады. Бұл түстер бізге қайдан келеді, нені меңзейді? Мүмкін, бұл біздің санамыздың торына түскен сезімдердің, арман-ойлардың шынайы немесе метафоралық көрінісі болар?
Исламша түс жору
Ислам дінінде түстерге мән беру маңызға ие болған. «Түсімде жара алу» түсінің исламда түсіндірілгіш нұсқалары бар. Хадистер мен имамдардың пікірлері бойынша, түс адамның ішкі жан дүниесінің бір көрінісі ретінде қарастырылады. Түстердің әкелерін пайғамбарымыз Мұхаммедтен (с.а.у) естіген сахабалары түсіндіруге тырысты. Алайда, моральдық баға бермей, әркімнің жеке тәжірибесіне байланысты түсіндірме жасаған жөн.
Жеке адамның тәжірибесіне байланысты
Әр адамның өмірлік жағдайы мен эмоциялық күйі түстердің мәніне тікелей әсер етеді. Осыған байланысты, түс күнделігін жүргізу – түстерді түсіну мен бақылаудың тиімді әдісі. Күн сайын таңертең оянғаннан кейін көрген түстеріңізді жазып отыру, өз-өзіңіздің ішкі әлеміңізді тереңірек зерттеуге мүмкіндік береді. Мүмкін, түстер арқылы сіз өзіңізге жаңа ойланып таба алмай жүрген сұрақтарыңыздың жауабын табарсыз.
Қорытынды
Түс жорудың мәдени, психологиялық, мифологиялық және діни тұрғыда қалай түсіндірілетінін қысқаша қарастырдық. Әр тәсілдің өз ерекшелігі бар және әрқайсысы бізге жаңа қырынан қарайды. Сондықтан, түстерге мән беріп, оларды түсіндіруге тырысу – жан дүниемізді тереңірек түсінудің бір жолы. Өзімізге жақын, жылы жүрекпен келе жатқан түсімізді түсініп, өмірімізді соған сәйкес қалыптастыра білсек, күнделікті өмірімізді де соғұрлым бейбіт әрі мазмұнды етуіміз мүмкін.